artiz kime denir?

24 Ağustos 2013

akşam üzeri. hava kararıyo. mahallenin gençleri maçtan sonra bakkalın önüne, kasaların üstüne oturmuş, gırgır şamata yapıyo. birer karaltı gibi, yüzleri zar zor seçilen birileri geçiyo kaldırımdan. geçenlerden bir tanesi gençlere kurulup, “şimdi bunlar bana laf atarlar!” diye düşündüğünde/gerildiğinde, gecikmeden laflar uçuşmaya başlıyo, “la artize bak la!”, “yürrrü!”…

bi şekilde, bilemem hangi şekilde, bu gençler kaldırımda karaltı hâlinde yürüyenlerin düşüncesini okuyo yahut duygularını fark ediyo.

hepimizde var benzer bir köpeksi fark ediş. bunu bilimsel yollarla açıklamak benim için imkansız. gene de jimnastik olsun, açıklarmış gibi yapalım.

insan ya da hayvan eylemlerini değerlendirmede ortak bir özelliği var: durum algısına uygunluk. yani? durum algısına uymayan eylemlerin topu artizlik.

misal, atöylede arkadaşlarla  ebru yapıyosunuz. gayet huzurlu bi ortam. bi yanda da bi arkadaş klasik kemençe çalıyo. ohhh!.. ancak içinizden biri sürekli bağıra çağıra espiri yapmaya çalışıyo. haydaaa! işte bu dangalak arkadaşa artiz diyoruz.

diyelim ki mahallede maç yapıyosunuz. iri yapılı, dombili bi arkadaşınız var. oynamak yerine, sağa sola ayar veriyo, sürekli küfrediyo. işte bu da artiz.

az zorlaştıralım.

diyelim kahvede oturmuş okey oynuyosunuz. herkes kuralına göre oynuyo. her şey duruma çok uygun. hatta dörtlüden biri gayet esprili. masadaki herkesi güldürüyo. ancak, arkadaşın rahatsız eden bi tarafı var. yaptığı her  şey duruma uygun ama gönlünüze uygun değil. neden uygun değil, açıklıyamıyosunuz. ama bir gün, belki haftalar, aylar ya da  yıllar sonra o elemanın aslında ne kadar  artiz bi tip olduğunun kanıtlarını buluyosunuz. bi bakıyosunuz çok önceden hissettiğiniz ama kanıtlıyamadığınız artizlik alâmetleri belirivermiş.

başka?

hepimiz hayatımızda birden fazla kere artizlik yapmış yahut artizlik yapayazmışızdır. artizliği burdan tanıyoruz. başkasının artizliğini kendi artizliğimizle teyid ediyoruz.

karşımızdakinin abartılı, gereğinden fazla, büyük, çok eylemlerini, konuşmalarını kendimizdekilerle karşılatırıyo; hop! şekil yapan elemanı bi çırpıda tanıyıveriyoruz.

hele karşımızdakini uzun süredir izliyosak. onun aşinalaştığımız üslûbuna yama gibi yapışan her ne ise onu da şıp diye ayırd edebiliyoruz.

“bunlar küçük şeyler, niye bunlarla uğraşıyosun kardeşim!”

g.w. bush’un 11 eylül haberi’ni aldığı andaki ifadesini hatırlayın.

beyoğlu belediye başkanı’nın “canlı yayında mıyız?” derkenki ifadesini hatırlayın.

bülent arınç’ın başbakan konuşurken ağlamalarını hatırlayın.

spikerin dönek komedyene (google’a ‘dönek komedyen’ yazın ismi şıp diye çıkıyo) “gezi eylemi’nde ‘hükümet istifa’ diye bağırdınız mı?” diye sorduğu anki ifadesini hatırlayın.

nihayet, ağlıyan başbakan’ı hatırlayın.

şimdi hâlâ mevzu bahisimizin küçük bi şey olduğunu düşünür müsünüz? hâlâ öyle düşünüyosanız,  politik olarak inandırıcılığını yitirmiş olmanın ekonomik, sosyal, ahlaki maliyetine bakın bi de.

kapitalizm arkadaşlar, artiz bir idare şeklidir. gerçeklikten değil kurmacadan, fantaziden, metafizikten, gizemden, süsten püsten mürekkeptir. ve en büyük iddaası samîmiyettir.

“ama şimdi bu senin söylediğine göre sanat yapmak da artizlik olmuyo mu?”

torba yasa, torba dava, torba düşünme. çok alışıldı buna.

bak canım kardeşim! sanat denen hadise (büyük dönüşüm dönemlerinin sanatları hâriç) altı bin yıldır, mülkiyet ilişkilerinin içinde yürütülen bir tür görevlendirme. görev olarak yapılan her şeyse artizliktir.

buna karşılık görev olarak yapılmıyan bu yüzden de sunulmıyan, okulu olmıyan, popülerleşmiyen, başına buyruk, bizimle birlikte yaşıyan kendini sanat olarak sunmaktan kaçınan bir ‘sanat’ var şimdi.  işte o, artizlik diil. daha fazlası için şuraya bakınız.

insan neşelenir, kederlenir, çıldırabilir, öfkelenebilir, efkarlanır. ama bunları kimse kimseye buyuramaz. bunlar kendiğinden olur. yahut durum bu duyguları yaratır. bu hâllerin etkisiyle çarpıcı sözler, sesler, resimler, fotograflar, üretirse kişiler, e! bu da sanat olur.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: